Demo Teaching یا دمو تدریس زبان، از مهم‌ترین فرصت‌ها برای نشان دادن توانایی‌های مدرس تازه‌کار است؛ اما موفقیت در آن فقط به تسلط به زبان انگلیسی وابسته نیست. در اجرای Demo خوب، باید بتوانید هدف درس را مشخص کنید، Lesson Plan منطقی بنویسید، فعالیت‌ها را متناسب با سطح زبان‌آموز انتخاب کنید، دستورالعمل‌های واضح بدهید، زمان کلاس را مدیریت کنید، زبان‌آموزان را درگیر نگه دارید و در پایان نیز بتوانید درباره نقاط قوت و ضعف تدریس خودتان صحبت کنید. 

در این مقاله، هیربد چک‌لیستی کاربردی از مرحله آماده‌سازی تا اجرای Demo و دریافت Feedback در اختیار مدرس‌های تازه‌کار قرار می‌دهد. اگر شما نیز مدرس تازه‌کار زبان انگلیسی هستید، مطالعه این مطلب را از دست ندهید. 

Demo Teaching چیست؟

Demo Teaching یا دمو تدریس زبان یا همان تدریس آزمایشی زبان، اجرای کوتاه هر درس یا بخشی از درس است که معمولاً برای ارزیابی توانایی‌های آموزشی مدرس انجام می‌شود. این ارزیابی ممکن است در دوره TTC، جلسه استخدامی آموزشگاه، مصاحبه مدرس یا دوره تربیت مدرس اتفاق بیفتد.

در دمو تدریس زبان، معمولاً فقط بررسی نمی‌شود که آیا زبان انگلیسی را خوب صحبت می‌کنید یا نه. ارزیاب می‌خواهد ببیند آیا می‌توانید دانسته‌های خود را به زبان‌آموز منتقل کنید و فرایند یادگیری واقعی ایجاد کنید یا خیر. برای مثال، ممکن است مدرس از نظر Grammar بسیار قوی باشد، اما اگر در Demo تمام زمان را خودش صحبت کند، دستورالعمل فعالیت‌ها نامشخص باشد یا زبان‌آموزان فرصت کافی برای استفاده از زبان نداشته باشند، تسلط زبانی به‌تنهایی نمی‌تواند Demo موفقی ایجاد کند.

در دوره‌هایی مانند CELTA نیز Teaching Practice بخشی جدی از فرایند آموزش و ارزیابی است و کارآموزان علاوه بر تدریس، بازخورد دریافت می‌کنند و درباره تدریس خود Reflection انجام می‌دهند.

ارزیاب در Demo Teaching به چه چیزهایی توجه می‌کند؟ 

معیار دقیق هر آموزشگاه برای دموی تدریس زبان ممکن است متفاوت باشد، اما چند مهارت تقریباً در همه Demoهای آموزشی اهمیت دارند: 

• داشتن هدف مشخص برای درس

• طراحی Lesson Plan منطقی

• تناسب فعالیت با سطح زبان‌آموز

• ارائه Context مناسب

• توضیح واضح فعالیت‌ها

• مدیریت زمان

• استفاده مناسب از Board

• ایجاد تعامل میان زبان‌آموزان

• استفاده مناسب از CCQ و ICQ

• مانیتور کردن زبان‌آموزان

• اصلاح خطاها به شکل مناسب

• استفاده متعادل از Teacher Talking Time و Student Talking Time

• حفظ فضای مثبت کلاس

• انعطاف‌پذیری هنگام بروز مشکل

• جمع‌بندی و Feedback

• توانایی Reflection بعد از کلاس

این موارد با بخش‌هایی از معیارهای Teaching Practice در CELTA نیز هم‌راستا هستند؛ از جمله هدف‌گذاری، ترتیب فعالیت‌ها، زمان‌بندی، تعامل، دستورالعمل‌ها، مانیتورینگ، Feedback و مدیریت فرایند یادگیری.

قبل از Demo چه چیزهایی را باید بدانیم؟ 

از اشتباهات مدرس تازه‌کار این است که بلافاصله شروع به نوشتن Lesson Plan می‌کند، بدون اینکه شرایط دمو تدریس زبان را دقیق بداند. قبل از طراحی درس، این سؤال‌ها را مشخص کنید:

• سطح زبان‌آموزان چیست؟ A1، A2، B1 و B2 نیازهای کاملاً متفاوتی دارند.

• سن زبان‌آموزان چقدر است؟ فعالیتی که برای کودکان مناسب است، الزاماً برای بزرگسالان مناسب نیست.

• مدت زمان Demo چقدر است؟ ممکن است فقط ۱۰ دقیقه، ۲۰ دقیقه یا جلسه‌ای کامل در اختیار شما باشد.

• موضوع درس مشخص شده یا انتخاب آن با شماست؟ اگر موضوع مشخص است، هدف آموزشی را متناسب با همان موضوع طراحی کنید.

• تعداد زبان‌آموزان چقدر است؟ فعالیت Pair Work در کلاس ۴ نفره با کلاس ۱۵ نفره یکسان اجرا نمی‌شود.

• چه امکاناتی دارید؟ Board، Projector، لپ‌تاپ، اسپیکر یا حتی فقط تخته و ماژیک؟

هرچه محدودیت‌ها را زودتر بدانید، Lesson Plan واقع‌بینانه‌تر خواهد بود.

Lesson Plan را از هدف شروع کنید

به جای اینکه در ابتدای تدریس آزمایشی انگلیسی، به این فکر کنید که: «چه فعالیت جذابی انجام بدهم؟»، از خودتان بپرسید: «زبان‌آموز در پایان این Demo دقیقاً چه کاری می‌تواند انجام دهد که قبل از درس نمی‌توانست؟». این سؤال به شما کمک می‌کند هدف Lesson را مشخص کنید. مثلاً هدف ضعیف:

.Students will learn the present perfect

این هدف دقیق نیست؛ چون مشخص نمی‌کند یادگیری چگونه سنجیده خواهد شد. هدف کاربردی‌تر:

.By the end of the lesson, students will be able to talk about their experiences using the present perfect

در این حالت مشخص است که زبان‌آموز باید در پایان درس چه کاری انجام دهد. در طراحی Lesson Plan نیز توصیه می‌شود هدف‌ها، مراحل درس، زمان هر فعالیت، منابع، نحوه تعامل و مشکلات احتمالی از قبل مشخص شوند.

Lesson Plan خوب چه بخش‌هایی دارد؟

برای داشتن یک دمو تدریس زبان موفق، می‌توانید Lesson Plan را با این بخش‌ها طراحی کنید: 

این ساختار به شما کمک می‌کند هنگام اجرا بدانید در هر مرحله چه کاری، با چه هدفی و در چه مدت زمانی باید انجام دهید.

Demo را با Context شروع کنید

شروع دمو تدریس زبان بسیار مهم است. بهتر است به جای اینکه ناگهان وارد توضیح گرامر شوید، زبان را در موقعیتی قابل‌فهم قرار دهید. فرض کنید موضوع درس Giving Advice است. به جای اینکه بگویید:

.Today we're going to learn how to give advice

می‌توانید بگویید:

?I have an important exam tomorrow, but I haven't studied enough. What should I do

حالا از زبان‌آموزان سؤال کنید:

?What advice would you give me

به این ترتیب، موضوع درس از دل موقعیت واقعی بیرون می‌آید. Context به زبان‌آموز کمک می‌کند بفهمد زبان قرار است کجا و چرا استفاده شود.

Engage را با هدف درس هماهنگ کنید

فعالیت شروع کلاس لازم نیست حتماً بازی باشد. هدف Engage این است که توجه زبان‌آموز را جلب کند و او را وارد موضوع کند. مثلاً برای درس مربوط به Travel می‌توانید تصویری از فرودگاه نشان دهید و بپرسید:

?What problems can happen at an airport

برای درس Food:

?What would you order if you had dinner at this restaurant

برای درس Jobs:

?What makes someone a good teacher

مهم این است که فعالیت ابتدایی شما با هدف اصلی درس ارتباط داشته باشد.

دستورالعمل فعالیت را چگونه بدهیم؟

از رایج‌ترین مشکلات Demoهای مدرس‌های تازه‌کار، Instructionهای طولانی و پیچیده است. به جای توضیح طولانی، دستورالعمل را به بخش‌های کوتاه تقسیم کنید. فرض کنید زبان‌آموزان باید با Partner صحبت کنند. بهتر است بگویید:

.Work with your partner

.Ask three questions

.You have two minutes

.Then choose the most interesting answer

بعد از Instruction، از ICQ یا Instruction Checking Questions استفاده کنید:

?Are you working alone or with a partner

?How many questions

?How much time do you have

اگر زبان‌آموز بتواند به این سؤال‌ها پاسخ دهد، احتمال اینکه فعالیت را درست شروع کند بیشتر می‌شود.

CCQ چیست و چرا در Demo اهمیت دارد؟

CCQ مخفف Concept Checking Question است و برای بررسی فهم معنی یا مفهوم زبان استفاده می‌شود. فرض کنید عبارت:

.I used to live in London

را آموزش می‌دهید. به جای اینکه فقط بپرسید:

?Do you understand

که معمولاً اطلاعات زیادی به شما نمی‌دهد، می‌توانید بپرسید:

?Do I live in London now

?Did I live there in the past

?Is it a past habit or a single event

این سؤال‌ها به شما نشان می‌دهند زبان‌آموز واقعاً مفهوم را فهمیده یا فقط گفته است:

.Yes, I understand

در Demo، استفاده درست از CCQ نشان می‌دهد که مدرس فقط به انتقال اطلاعات فکر نمی‌کند و یادگیری زبان‌آموز را نیز بررسی می‌کند. 

Teacher Talking Time را کنترل کنید

از اشتباهات رایج مدرس تازه‌کار این است که برای نشان دادن دانش خود بیش از حد صحبت می‌کند. مثلاً برای توضیح Present Perfect ممکن است پنج دقیقه درباره ساختار، کاربرد و تفاوت آن با Past Simple صحبت کنید. اما اگر زبان‌آموزان فقط شنونده باشند، فرصت استفاده از زبان کم می‌شود. بهتر است توضیح را کوتاه کنید و سریع‌تر به مثال و فعالیت برسید. مثلاً:

.I've visited Paris three times

بعد سؤال کنید:

?Do I say when exactly I went

و از پاسخ زبان‌آموزان برای رسیدن به مفهوم استفاده کنید. هدف Demo این نیست که ارزیاب بفهمد شما چقدر اطلاعات دارید؛ هدف این است که ببیند چقدر خوب می‌توانید یادگیری ایجاد کنید.

Student Talking Time را افزایش دهید

در بسیاری از فعالیت‌های Speaking، بهتر است زبان‌آموزان بیشتر از مدرس صحبت کنند. برای مثال،  اگر موضوع Making Suggestions است، مدرس می‌تواند ابتدا چند نمونه ارائه کند و سپس زبان‌آموزان را وارد Pair Work کند:

.Student A: I don't have enough time to study English

.Student B: You could study for 20 minutes every morning

در مرحله بعد می‌توانید موقعیت‌های جدید بدهید تا زبان‌آموزان مجبور شوند از زبان به شکل مستقل‌تری استفاده کنند. این کار نشان می‌دهد هدف درس فقط معرفی Language Item نیست، بلکه استفاده از زبان است.

Board Work را از قبل طراحی کنید

تخته بخشی از برنامه تدریس شماست، نه فضایی که در لحظه تصمیم بگیرید چه چیزی روی آن بنویسید. اگر موضوع شما Giving Advice است، می‌توانید قبل از کلاس چنین ساختاری را در ذهن داشته باشید:

...You should

...You could

?...Why don't you

...If I were you, I'd

سعی کنید تخته تدریس زبان را بیش از حد شلوغ نکنید. اطلاعات مهم را مرتب و خوانا بنویسید و اگر لازم است بخشی از آن را از قبل آماده کنید. در طراحی درس نیز Board Work و نحوه استفاده از آن، از مواردی است که بهتر است از قبل برنامه‌ریزی شود.

فعالیت‌ها را از Controlled به Freer Practice ببرید

اگر هدف شما آموزش Language Item جدید است، معمولاً نمی‌توان انتظار داشت زبان‌آموز از همان ابتدا کاملاً مستقل از آن استفاده کند. می‌توانید فعالیت‌ها را تدریجی طراحی کنید.

Controlled Practice

زبان‌آموز با ساختار مشخص تمرین می‌کند. مثلاً: 

You should / You shouldn't

.You have a headache

.You are tired

.You have an exam tomorrow

Guided Practice

زبان‌آموز آزادی بیشتری پیدا می‌کند، اما هنوز Context مشخص است. مثلاً هر زبان‌آموز مشکلی را دریافت می‌کند و باید به Partner خود پیشنهاد بدهد.

Freer Practice

زبان‌آموز از منابع زبانی خود برای ارتباط استفاده می‌کند. مثلاً:

.Tell your partner about a real problem and discuss possible solutions

در Lesson Planning نیز حرکت از فعالیت‌های کنترل‌شده به تمرین آزادتر از الگوهای رایج طراحی درس است.

Error Correction را هوشمندانه انجام دهید

در دمو تدریس زبان قرار نیست تمام اشتباهات زبان‌آموز را همان لحظه اصلاح کنید. فرض کنید زبان‌آموز در فعالیت Speaking می‌گوید:

.Yesterday I go to the cinema

اگر هدف فعالیت Fluency است، قطع کردن صحبت او ممکن است جریان ارتباط را مختل کند. می‌توانید خطاهای مهم را یادداشت کنید و بعد از فعالیت به آنها برگردید. مثلاً روی Board بنویسید:

❌ Yesterday I go to the cinema

بعد از زبان‌آموزان بخواهید شکل صحیح را پیدا کنند:

.Yesterday I went to the cinema

این روش به‌خصوص زمانی مفید است که هدف فعالیت، برقراری ارتباط روان باشد. در معیارهای Teaching Practice نیز توانایی شناسایی خطاها و اصلاح حساس و مناسب زبان‌آموزان مورد توجه قرار گرفته است.

اگر زبان‌آموز جواب نداد چه کنیم؟

این لحظه می‌تواند Demo شما را از حالت تمرین‌شده خارج کند و توانایی واقعی‌تان را نشان دهد. اگر سؤال پرسیدید و سکوت برقرار شد، سریع جواب را خودتان نگویید. می‌توانید:

• سؤال را ساده‌تر کنید.

• مثال بزنید.

• دو گزینه ارائه دهید.

• از تصویر استفاده کنید.

• سؤال را به زبان ساده‌تری تکرار کنید.

• از زبان‌آموز دیگری کمک بگیرید.

مثلاً به جای:

?What would you do if you had to spend a month abroad

برای سطح پایین‌تر می‌توانید بگویید:

?Imagine you are in London for one month. What would you do

یا:

?Would you work, study or travel? Why

این توانایی در اصطلاح Scaffolding اهمیت زیادی دارد؛ یعنی به زبان‌آموز حمایت لازم را می‌دهید تا بتواند کاری را انجام دهد که بدون آن حمایت دشوارتر است.

اگر زمان کم آوردیم چه کنیم؟

از اشتباهات مدرس تازه‌کار این است که به خاطر عقب افتادن از برنامه، با سرعت زیاد همه مراحل را اجرا کند. بهتر است از قبل مشخص کنید کدام بخش‌ها Essential و کدام بخش‌ها Optional هستند. مثلاً:

Essential:  Presentation + Controlled Practice + Main Speaking Task

Optional: Extra Vocabulary Activity

اگر پنج دقیقه عقب افتادید، فعالیت اضافی را حذف کنید، نه اینکه هدف اصلی درس را قربانی کنید. Lesson Plan خوب باید برای مشکلات زمانی نیز راه‌حل داشته باشد. British Council نیز در راهنمای Lesson Planning بر پیش‌بینی مشکلات احتمالی و فکر کردن به راه‌حل‌ها پیش از کلاس تأکید می‌کند.

نمونه Lesson Plan برای Demo Teaching

فرض کنید برنامه دمو تدریس زبان شما ۲۰ دقیقه است و موضوع Giving Advice برای زبان‌آموزان B1 است.

:Main Aim
.Students will be able to give simple advice about everyday problems

:Target Language

...You should

...You could

?...Why don't you

...If I were you, I'd

:Anticipated Problem
.Students may use should incorrectly after the modal

:Solution
.Provide a short model and check the structure before the speaking task

این نوع برنامه نشان می‌دهد هر فعالیت دلیل مشخصی دارد و زمان Demo صرف فعالیت‌هایی نمی‌شود که به هدف درس ارتباطی ندارند.

چک‌لیست قبل از ورود به کلاس

قبل از دمو تدریس زبان این موارد را بررسی کنید:

هدف درس

• آیا هدف من مشخص و قابل مشاهده است؟

• آیا می‌توانم در پایان درس تشخیص دهم که زبان‌آموز به هدف رسیده یا نه؟

Lesson Plan

• ترتیب مراحل منطقی است؟

• زمان هر مرحله مشخص است؟

• فعالیت اصلی با هدف درس ارتباط دارد؟

• برای فعالیت‌ها Interaction Pattern مشخص کرده‌ام؟

• فعالیتی جایگزین دارم؟

Language

• معنی Language Item را دقیق می‌دانم؟

• Form را بررسی کرده‌ام؟

• Pronunciation را می‌دانم؟

• مثال‌های درست آماده کرده‌ام؟

• برای مفاهیم مهم CCQ دارم؟

Classroom Management

• دستورالعمل‌ها کوتاه و واضح هستند؟

• برای بررسی Instructionها ICQ دارم؟

• می‌دانم هنگام Pair Work یا Group Work کجا بایستم؟

• می‌دانم چگونه کلاس را دوباره جمع کنم؟

Materials

• فایل‌ها و تصاویر آماده هستند؟

• لینک یا ویدئو را قبل از کلاس بررسی کرده‌ام؟

• اگر تکنولوژی کار نکرد، Plan B دارم؟

• Board Work را از قبل طراحی کرده‌ام؟

Timing

• می‌دانم کدام بخش‌ها ضروری هستند؟

• می‌دانم کدام فعالیت را در صورت کمبود وقت حذف کنم؟

• زمان کافی برای Feedback باقی گذاشته‌ام؟

Feedback بعد از Demo را چگونه دریافت کنیم؟ 

Feedback را نباید صرفاً با این سؤال تمام کنید:

?How was my teaching

این سؤال بیش از حد کلی است. بهتر است سؤال‌های مشخص‌تری بپرسید:

?Was my lesson aim clear

?Were my instructions clear

?Did students have enough speaking time

?Was the level of the activity appropriate

?Was my timing realistic

?What is one thing I should keep doing

?What is one thing I should change next time

Observation Checklist نیز می‌تواند Feedback را دقیق‌تر کند؛ مثلاً ناظر می‌تواند فقط روی Timing، Instructions یا Teacher Talking Time تمرکز کند و بازخورد مشخص‌تری ارائه دهد.

با Feedback منفی چه کنیم؟

از مهم‌ترین مهارت‌های مدرس تازه‌کار، پذیرش Feedback بدون دفاع کردن از خود است. اگر ارزیاب گفت: «Teacher Talking Time شما زیاد بود.». اولین واکنش نباید این باشد: «چون زبان‌آموز جواب نمی‌داد مجبور بودم بیشتر صحبت کنم.». بهتر است ابتدا دلیل را بررسی کنید: «در کدام بخش TTT من زیاد شد؟» سپس راه‌حل مشخص پیدا کنید: «دفعه بعد Instruction را کوتاه‌تر می‌کنم و برای Speaking Task زمان بیشتری در نظر می‌گیرم.».

در آموزش حرفه‌ای مدرس، Feedback برای شناسایی نقاط قوت و زمینه‌های نیازمند تمرین اهمیت اساسی دارد و Cambridge نیز در آماده‌سازی CELTA بر استفاده از Feedback برای رشد مهارت‌های تدریس تأکید می‌کند.

بعد از Demo خودتان را ارزیابی کنید

حتی اگر ارزیاب Feedback کامل بدهد، خودارزیابی را کنار نگذارید. بعد از کلاس سه سؤال بنویسید:

?What went well

مثلاً:

.Students participated actively

.Instructions were clear

.The final task matched the lesson aim

?What didn't work well

مثلاً:

.The first activity took too long

.I explained too much

.The final feedback was rushed

?What will I change next time

مثلاً:

.Reduce the presentation stage from five minutes to three

.Give shorter instructions

.Leave at least four minutes for feedback

British Council نیز Reflection را از راه‌های مهم بررسی کیفیت تدریس می‌داند و پیشنهاد می‌کند مدرس از مشاهده، عملکرد زبان‌آموز، بازخورد زبان‌آموزان و Reflection شخصی برای ارزیابی تدریس استفاده کند.

Demo Teaching موفق یعنی چه؟

دمو تدریس زبان موفق لزوماً دمویی نیست که در آن همه چیز بدون هیچ اشتباهی پیش برود. اتفاقاً ارزیاب می‌داند مدرس تازه‌کار ممکن است در Timing، Instructions یا مدیریت کلاس اشتباه کند. چیزی که اهمیت دارد این است که اشتباه شما قابل مدیریت باشد و بتوانید از آن یاد بگیرید. Demo خوب معمولاً این ویژگی‌ها را دارد:

هدف مشخص → Context مناسب → فعالیت هدفمند → Instructions واضح → Student Participation → Monitoring → Feedback → Reflection

اگر این زنجیره را درست طراحی کنید، حتی Demo کوتاه نیز می‌تواند تصویر خوبی از توانایی تدریس شما ارائه دهد.

جمع‌بندی

Demo Teaching موفق بیشتر از آنکه نمایش سطح زبان انگلیسی مدرس باشد، نمایش توانایی ایجاد یادگیری است. مدرس باید بتواند از هدفی مشخص به Lesson Plan برسد، فعالیت‌های متناسب با سطح زبان‌آموز طراحی کند، دستورالعمل‌های واضح بدهد، فرصت کافی برای استفاده از زبان ایجاد کند و در پایان با دریافت Feedback و Reflection، نقاط قابل بهبود خود را پیدا کند. 

این دقیقاً همان مسیری است که در آموزش حرفه‌ای مدرس نیز اهمیت دارد؛ برای نمونه، در CELTA علاوه بر تدریس عملی، برنامه‌ریزی تحت نظارت، مشاهده مدرس‌های باتجربه، ارزیابی Teaching Practice و Feedback بخشی از فرایند آموزش است.

بنابراین اگر قرار است برای TTC یا استخدام آموزشگاه Demo بدهید، به جای حفظ کردن سناریوی کامل، هدف، مراحل، زمان‌بندی و Plan B خود را به‌خوبی آماده کنید و در عین حال برای واکنش واقعی به زبان‌آموزان آماده باشید. مدرس حرفه‌ای کسی نیست که هیچ اتفاق پیش‌بینی‌نشده‌ای در کلاسش رخ نمی‌دهد؛ کسی است که می‌تواند وقتی اتفاقی رخ داد، همچنان مسیر یادگیری را حفظ کند.

دوره تربیت مدرس در هیربد

اگر قصد دارید در حوزه تدریس زبان انگلیسی فعالیت داشته باشید، دانش زبان کافی نیست. مهارت‌های تدریس زبان انگلیسی بسیار وسیع است و شما برای به‌کارگیری آن، نیاز به شرکت در دوره‌های آموزشی خواهید داشت. آکادمی آنلاین هیربد، نیاز تمام علاقه‌مندان را برای تدریس زبان انگلیسی، به‌خوبی پوشش می‌دهد. با شرکت در دوره تربیت مدرس TTC هیربد، شما می‌توانید یک مدرس خوب و با مهارت باشید.